Is er (opnieuw) ruimte voor een Vlaams sociaalliberalisme?

Sociaalliberalisme is in Vlaanderen nooit volledig verdwenen, maar wel naar de achtergrond verschoven. In de negentiende eeuw stond het Vlaamse liberalisme voor vooruitgang, emancipatie en individuele ontplooiing, verbonden met een sterk sociaal bewustzijn. Later, in de twintigste eeuw, sluimerde het nog in de PVV en de opvolger Open VLD. Na het uiteenvallen van de Volksunie, hield het sociaalliberalisme het nog uit tot bij de Sociaal-Liberale Partij (SLP) alvorens geheel te verdwijnen uit de partijpolitiek.

Het liberalisme, dat toen niet louter een economisch programma was, maar ook een maatschappelijk project dat de menselijke waardigheid centraal stelde, werd in de voorbije decennia technocratischer, individueler en economischer ingevuld. Vrijheid verschoof van een moreel en gemeenschapsgericht ideaal naar een eerder marktgericht begrip, waarin de nadruk lag op persoonlijke verantwoordelijkheid en minder op solidariteit. Dat zorgde ervoor dat de “sociale” component van het liberalisme zijn herkenbaarheid verloor. Waar vroeger vrijheid en verbondenheid hand in hand gingen, werd vrijheid steeds vaker vertaald als “ieder voor zich”. Sommige sociaalliberale componenten werden in lichte vorm overgenomen door andere progressieve partijen en terwijl de politiek en de maatschappij verrechtste, groeit nu ook de vraag naar een meer klassiek-conservatief liberalisme.

Toch is er vandaag ook opnieuw ruimte voor een sociaalliberaal project. Het Vlaamse politieke landschap is sterk gepolariseerd: links-progressieve partijen leggen de nadruk op sociale rechtvaardigheid, maar worden soms ervaren als moraliserend of betuttelend, terwijl rechts-liberale partijen vrijheid beklemtonen, maar vaak de band met solidariteit en menselijkheid verliezen. Daartussen ligt een bijna vergeten middenveld van ideeën: een stroming die vrijheid en solidariteit niet als tegenpolen ziet, maar als elkaars voorwaarde. In dat midden ligt de kiem van een vernieuwd sociaalliberalisme — een menselijk liberalisme dat vrijheid niet opvat als afzondering, maar als de mogelijkheid om je te ontplooien binnen een rechtvaardige gemeenschap.

Een dergelijk project zou vrijheid koppelen aan verbondenheid, zelfontplooiing aan zorg, en marktwerking aan sociale correctie. Het zou vertrekken vanuit het idee dat vrijheid pas betekenis krijgt als mensen zich gesteund weten, en dat solidariteit pas duurzaam is als ze mensen vrij maakt in plaats van afhankelijk houdt. Dat is de kern van wat een modern, humanistisch-liberalisme kan zijn: een verhaal van emancipatie zonder elitarisme, van verantwoordelijkheid zonder hardheid.

De politieke realiteit maakt zo’n herbronning niet vanzelfsprekend. Binnen de Open VLD woedt een identiteitsstrijd tussen klassieke en sociaal-liberalen, terwijl partijen als Vooruit en Groen enkele sociaalliberale trekken hebben overgenomen, elk met hun eigen accent. Een heropleving van sociaalliberalisme zou daarom drie mogelijke vormen kunnen aannemen: een heroriëntatie binnen de liberale familie zelf, een intellectueel en maatschappelijk platform dat de ideologische basis hernieuwt, of een geheel nieuwe politieke beweging die vrijheid en solidariteit opnieuw verenigt.

Er is dus wel degelijk ruimte voor een Vlaams sociaalliberalisme, maar die ruimte moet opnieuw worden gevuld met overtuiging, cultuur en ideeën. Niet met technocratische middenpraat, maar met een menselijk verhaal dat vrijheid opnieuw verbindt met vertrouwen, verantwoordelijkheid en gemeenschapszin. Alleen zo kan het liberalisme opnieuw een bron van inspiratie worden voor wie gelooft dat vrijheid pas echt is wanneer ze gedeeld wordt.

En dat is wat we met Vista willen opbouwen. Als u zich hier in herkent of ook hunkert naar nieuwe zuurstof in onze verengde en verstarde politiek, aarzel dan niet en doe met ons mee.